تبلیغات
طراحی سایت | طراحی حرفه ای وب سایت | سایت ساز - محقق سبزواری
 
طراحی سایت | طراحی حرفه ای وب سایت | سایت ساز
اول سلام بعدا جواب
درباره وبلاگ


طراحی سایت | طراحی حرفه ای وب سایت | سایت ساز
مرکز حرفه ای گرافیک و طراحی وب - گرافیک دانلود

مدیر وبلاگ : طراحی وب سایت ساز

محقـق سبــزواری

 

ولادت:
محقق سبزواری در سال (1017 هـ . ق) در روستای «نامن» از توابع شهرستان سبزوار پا به عرصه وجود نهاد. وی «محمد باقر» نام دارد و فرزند محمد مؤمن خراسانی است که پس از رحلت پدرش، به اصفهان آمد و در آن جا مسکن گزید. او در اندک زمانی سرآمد علمای عصر خود شد به گونه ای که پس از چندی به درخواست شاه عباس دوم، سمت امامت جمعه و جماعت و منصب شیخ الاسلامی را پذیرفت.
[1]
فرزندان محقق سبزواری از بزرگان و عالمان جلیل القدری بوده اند که عبارتند از:
1. میرزا جعفر سبزواری اصفهانی که فقیهی زاهد و مدرسی توانا و از فحول دانشمندان اصفهان بوده و منصب شیخ الاسلامی اصفهان در اعقاب او به مدت بیش از دو قرن تداوم داشته و در جنب مسجد حکیم اصفهان مدفون است.
2. میرزا عبدالرحیم شیخ الاسلام عالم جلیل القدری که شیخ الاسلامی اصفهان را به عهده داشته است. وی از علما و مجتهدین متنفذ اصفهان در قرن دوازدهم بوده و تألیفاتی نیز از خود به جای گذاشته و در (1181 هـ . ق) درگذشته است.
[2]
آثار:
از محقق سبزواری آثار بسیاری به دو زبان عربی فارسی به جا مانده است که در این میان چند اثر از وی در بین عالمان و فقیهان از جایگاه ویژه ای برخوردار است. در این جا به آثار وی اشاره می کنیم:
1. کفایه الاحکام:
[3]
کتابی است فقهی که همه ابواب فقه را شامل می شود.
2. ذخیره المعاد فی شرح الارشاد:
[4]
کتابی است فقهی که از باب طهارت تا پایان بحث حج را شامل می شود. این کتاب شرح کتاب «ارشاد الذهان» علامه حلی است.
3. حاشیه علی مسالک الافهام شهید ثانی
[5]
4. خلافیه:
[6]
این کتاب به فارسی در عبادات نوشته شده است و نویسنده انگیزه تألیف این کتاب را رغبت مردم به امور دینی ذکر می کند.
5. رساله فی تحریم الغناء:
[7]
این رساله درباره ی غنا و موسیقی است و محقق سبزواری در این کتاب همه آیات و روایات را که از اصحاب ائمه ـ علیهم السلام ـ، در تحریم و منع غنا وارد شده، آورده است.
6. رساله ای در فقه:
[8]
محقق این رساله را برای شاه عباس دوم نوشته است و همه ابواب فقه را در بر می گیرد.
7. رساله عملیه:
[9]
این رساله در شناخت احکام شرعی ضروری تألیف شده است.
8. رساله ای در نماز جمعه:
[10]
این کتاب به فارسی نوشته شده است. محقق سبزواری رساله ای نیز به عربی به نام «رساله فی صلاه الجمعه» دارد.
9. مناسک حج.
[11]
10. رساله ای در نماز و روزه.
[12]
11. رساله فی الغسل.
[13]
12. رساله فی مقدمه الواجب.
[14]
13. رساله فی تحدید النهار الشرعی.
[15]
14. رساله فی فضیله المتعه.
[16]
15. کفایه الفقه.
[17]
این کتاب شامل حدود سی هزار بیت
[18] است که آن را به عنوان بقیه «ذخیره» نوشته است.
16. حاشیه علی شرح الاشارات:
[19]
این کتاب حاشیه بر شرح اشارات است که تألیف آن در دوازده ذیقعهده (1075 هـ . ق) به پایان رسیده است.
17. حاشیه علی الشفاء:
[20]
18. مفاتیح النجات عباسی:
[21]
19. جامع الزیارات عباسی:
[22]
این کتاب به تقاضای شاه عباس دوم نوشته شده و دارای نه فصل است.
20. روضه الانوار عباسی:
[23]
این اثر را محقق سبزواری به درخواست شاه عباس دوم در سال (1073 هـ . ق) در یک مقدمه و دو بخش نگاشته است. در مقدمه به علل احتیاج افراد به پادشاهان و عوامل دوام و زوال حکومت پادشاهان اشاره می کند.
الف. اندرز و وصیت به پادشاهان از زبان حکما و پادشاهان با تجربه.
ب. روابط متقابل پادشاهان با نزدیکان، حکما، فقها، وزرا و خادمان.
ج. تدبیر گروه هایی مانند اهل شمشیر، اهل قلم، زارعان، بازرگانان، پزشکان، منجمین، صنعتگران، مالیات گیران، ارباب دفاتر و محاسبان دیوانی، فرماندهان لشکرها و فرمانداران شهرها، نگهبانان قلعه ها و مرز ها.
د. ترجمه عهد نامه امام علی ـ علیه السلام ـ به مالک اشتر در قوانین حکومت و نامه طاهر و ذوالیمینین به فرزندش.
21. شرح حدیث برالوالدین:
[24]
22. اختیارات ایام:
[25]
این اثر تحقیقی است در مورد ایام مبارک و مسعود و روزهای نحس از ماه های اسلامی و رومی و فارسی قدیم که در یک مقدمه و سه باب و یک خاتمه تألیف شده و هر کدام مشتمل بر چند فصل و مبحث است.
23. شرح زبده الاصول:
[26]
این کتاب شرح بر «زبده الاصول» شیخ بهایی است.
24. الرد علی رساله شبهه الاستلزام:
[27]
این اثر در پاسخ به انتقادات محقق خوانساری بر رساله محقق سبزواری در مورد شبهه استلزام است.
25. شرح توحید صدوق:
[28]
استادان:
استادانی که وی از آن ها اجازه اجتهاد و نقل حدیث دریافت نموده است عبارتند از:
1. علامه محمد تقی مجلسی (1003 ـ 1070 هـ . ق)
2. ملا حیدر علی اصفهانی: وی در حدیث و فقه استاد محقق سبزواری بوده است.
3. قاضی معز الدین حسین.
4. شیخ بهایی (953 ـ 1030 هـ . ق).
5. میرابوالقاسم فندرسکی (970 ـ 1050 هـ . ق)
6. سید حسین بن حیدر عاملی.
7. نورالدین علی بن حسین بن ابی الحسن عاملی.
8. سید شرف الدین علی بن حجت شولستانی.
9. حسین بن حیدر بن حید قمرکرکی (متوفای 1041 هـ . ق)
10. ملا حسن علی شوشتری (متوفای 1075 هـ . ق) صاحب التبیان.
شاگردان:
این فقیه بزرگ و سیاستمدار شایسته، شاگردان بزرگی را به عالم اسلام تقدیم نمود که برخی از آن ها عبارتند از:
1. محقق خوانساری
[29] (1099 ـ 1019 هـ . ق)
وی حسین بن جمال الدین محمد خوانساری، شوهر خواهر محقق سبزواری است.
و تألیفات بسیار دارد و از شاگردان برجسته محقق سبزواری است.
2. سید عبد الحسین حسینی خاتون آبادی
[30] (1105 ـ 1039 هـ . ق)
3. ملا محمد بن عبدالفتاح تنکابنی مشهور به سراب
[31] (متوفای 1124 هـ . ق)
محقق سبزواری در سال (1081 هـ . ق) به وی اجازه نقل روایت داده است.
4. میر محمد صالح خاتون آبادی.
[32]
وی فرزند عبد الواسع خاتون آبادی اصفهانی و داماد علامه مجلسی است.
5. محمد شفیع بن فرج گیلانی.
[33]
محقق سبزواری در سال (1085 هـ . ق) به وی اجازه نقل حدیث داده است. کتاب البداء از آثار او است.
6. میرزا عبدالله افندی اصفهانی.
[34]
وی صاحب کتاب ریاض العلماء و حیاض الفضلاء است.
7. محمد صالح بیابانکی.
[35]
محقق سبزواری در سال (1074 هـ . ق) به وی اجازه نقل حدیث داده است.
8. عبدالله اردبیلی
[36]
از منظر بزرگان:
عده از فقیهان و بزرگان به تمجید از تلاش های محقق سبزواری پرداخته اند که بدان اشاره می کنیم.
شیخ حر عاملی درباره محقق سبزواری می نویسد:
مولانا محمد باقر بن محمد مومن خراسانی سبزواری، دانشمند فاضل، محقق، متکلم، حکیم، فقیه و محدث جلیل القدر.
[37]
حاج محمد اردبیلی مؤلف «جامع الرواه» می گوید:
محمد باقر بن محمد بن محمد مؤمن سبزواری، امام، علامه، محقق، مدقق، پسندیده خوی، پاک سرشت، جلیل القدر، عظیم الشأن، بلند جایگاه، دانشمند، فاضل کامل، خیرخواه، متبحر در علوم عقلی و نقلی، یگانه عصر و یکتای زمانش بود.
[38]
عصر محقق سبزواری:
سبزواری در دوران زندگی خود با چهار تن از حاکمان سلسله صفوی معاصر بوده و بیشترین دوران زندگی سیاسی وی در دوره سلطنت شاه عباس دوم و شاه صفی بوده است.
حاکمان معاصر سبزواری عبارتند از:
1. شاه عباس اول (1038 ـ 996 هـ . ق)
2. شاه صفی اول (1052 ـ 1038 هـ . ق)
3. شاه عباس دوم (1077 ـ 1052 هـ . ق)
4. شاه سلیمان اول یا شاه صفی دوم (1105 ـ 1077 هـ . ق)
در دوران شاه عباس دوم، محقق سبزواری منصب شیخ الاسلامی و امامت جمعه اصفهان را پذیرفت. وی همیشه در جهت اصلاح شاه عباس دوم بوده و مسائلی را به او گوشزد می کرده است و خواهان اصلاح آن ها می شده که از جمله آن ها می توان به دو امر اشاره کرد:
1. تقاضای توبه شاه: وی همیشه شاه عباس دوم را توصیه به توبه می کرد؛ چون توبه شاه باعث توبه هزاران نفر دیگر می شد.
او درباره قبول توبه می گوید:
اگر کسی تمام عمر کافر باشد یا مشغول به انواع معاصی و ذنوب شود و در نفس آخر اسلام آورد یا از همه گناهان توبه کند، خدای عزوجل می آمرزد و بی حساب به بهشت می برد.
[39]
2. منع شاه عباس دوم از شرابخواری، سبزواری از شاه عباس دوم می خواهد که شرب خمر و لهو و لعب و لذات را ترک کند؛ به علت این که عوامل سبب ظهور فساد و باعث زوال و اختلال در امور جامعه می شود.
وی ممنوعیت شرعی و عقاب اخروی شرب خمر اشاره می کند، امراض دنیایی آن را نیز یادآور می شود به این که بیشتر حاکمان قبل به سبب آفت شراب هلاک شده بودند.
[40]
مبانی اخلاقی:
محقق سبزواری چند نکته درباره اخلاق را مورد توجه خود قرار می دهد که عبارتند از:
عدالت:
وی درباره عدل می نویسد:
عدل آن است که پادشاهان میزان حق را راست اعتبار نمایند و انصاف در همه چیز مرعی دارند. سبزواری طبق روایتی از حضرت رسول ـ صلی الله علیه و آله وسلم ـ مدعی شده است که دوست ترین مردم به خدای عزوجل در روز قیامت و نزدیک ترین ایشان به خدا، پادشاه عادل است و مبغوض ترین مردم به خدای عزوجل در روز قیامت و سخت عذاب ترین ایشان، پادشاه ظالم است.
شکر:
باید حاکم، این امور را مد نظر داشته باشد:
ـ شناخت منعم حقیقی؛ یعنی خداوند متعال.
ـ شادمانی از وصول به نعمت.
ـ تلاش در جهت تحصیل رضایت خداوند که از طریق روحانی و جسمانی باید انجام دهد.
[41]
صبر:
پادشاهان باید بر دشواری هایی که در راه دست یابی به سعادت دنیوی و اخروی وجود دارد صبر پیشه کنند؛ صبر کلید موفقیت، مقدمه رستگاری، سبب خشنودی معبود و علامت حصول مقصود است.
[42]
توکل:
توکل آن است که هر چند اسباب و وسایل در هر کار موجود باشد، اعتماد او در منافع و مصالح خود بر خدای باشد نه بر آن آلات و وسایط. بر پادشاه لازم است که بنای کار خود را بر توکل گذارد.
[43]
حسن خلق:
محقق سبزواری برای تعریف حسن خلق دو معنا بیان می کند که عبارتند از:
ـ معنای متعارف حسن خلق که به معنای شکفته رویی و نیکوگویی و موافقت و مدارا و حلم و امثال این امور است.
ـ تعادل و تناسب اعضای ظاهری و قوای باطنی انسان و این معنا از حسن خلق وقتی به طور کامل در فردی وجود دارد که واجب صفات زیر باشد:
الف. ذکا، سرعت فهم، صفای ذهن، سهولت تعلم، حسن تعقل ... .
ب. حیا، رفق، حسن هدی، مسالمت، رغبت، صبر، قناعت، وقار، ورع، انتظام حرفت و سخا، که همه از انواع عفت حساب می شوند.
ج. بزرگی نفس، نجابت، بلند همتی، شهامت، تحمل، تواضع، حمیت که از انواع شجاعت هستند.
د. صداقت، الفت، وفا، مهربانی، صله رحم، حسن شرکت، تردد، توکل و عبادت از انواع عدالت حساب می شوند.
[44]
نماز جمعه از منظر محقق سبزواری:
محقق سبزواری از جمله فقیهانی است که قائل به وجوب عینی نماز جمعه بوده است و خود منصب امامت جمعه را به عهده داشته و رساله ای هم در این زمینه نگاشته است. وی در «روضه الانوار» می نویسد:
نماز جمعه از جمله فرایضی که رعایت آن لازم است که تأکید بسیار در قرآن و احادیث در آن باب واقع شده و بعضی از علما بعد از ایمان، افضل عبادات، نماز جمعه را دانسته اند. و فرق مخالفین، تشنیعات عظیمه بر شیعه می کنند که نماز جمعه با این همه تأکید که در قرآن و سنت واقع شده و وجوب آن متفق علیه فرق است، شیعه بر ترک آن اقدام می نمایند؛ لیکن تشنیع ایشان بی موقع است، چه محققان علمای شیعه نماز جمعه را واجب عینی می دانند؛ یعنی البته جمعه را می باید (اقامه) کرد و نماز ظهر مجزی نیست و جماعتی دیگر ظهر را مجزی می دانند، لیکن افضل جمعه را می دانند ... و از حضرات ائمه ـ علیهم السلام ـ در این باب تأکید ... بسیار منقول شده و احادیث بسیار از ایشان در این باب وارد است تا آن مرتبه که از حضرت امام محمد باقر ـ علیه السلام ـ منقول است که «من ترک ثلث جمعات متوالیات طبع الله علی قلبه» یعنی هرکس که سه جمعه پی در پی ترک نماز جمعه کند، خدای عزوجل دل او را مهر می کند ... .
[45]
اندیشه قضایی:
در عصر محقق سبزواری قضات به رشوه خواری مشغول بودند و وی به این مسأله تصریح می کند. در عبارت خود به حاکمان توصیه می کند که عالمان متعهد را به شغل قضاوت تشویق کنند:
بر پادشاهان لازم است کسانی که قابل این شغل عظیم نباشند نصب نکنند و مردم نادان که عارف به قواعد و احکام شرع نباشند یا طامع باشند و امین و متدین نباشند و طمع در اموال مسلمانان کنند و به سبب طمع رشوه و ملاحظه جانب اقویا و اغنیا، جانب ضعیفان فروگذارند و در احکام شرع غلط کند و مداهنه نمایند و طرف منظور دارند، نصب ننمایند. و هرگاه کسانی که قابل و مستعد این کار باشند نصب کنند؛ چند امر نسبت به ایشان مراعات کنند:
اول آن که وجه معاشی از جهت ایشان مقرر دارد که محتاج به آن نباشد که طمع در اموال مسلمانان کنند.
دیگر آن که در تقویت ایشان بکوشد و چنان کند که احکام ایشان متبع باشد و هیچ یک از حکام عرف سر از اطاعت ایشان نپیچند و امرا و حکام معتبر به مجلس ایشان حاضر می شده باشند ... .
و دیگر لازم است که ملک از احوال قضات متفحص می بوده باشد و اگر کسی از ایشان شکوه و شکایت کند در تفتیش و تفحص و استکشاف حقیقت امر، مبالغه تمام به جا آورد. و اگر خیانت قاضی ظاهر شود، تأدیب بلیغ نماید. تا باعث منع و زجر و عبرت دیگران شود و کسی از ایشان دیگر اقدام به ارتکاب قبایح و ظلم و خیانت ننمایند.
[46]
امر به معروف و نهی از منکر از منظر محقق سبزواری:
از منظر محقق سبزواری امر به معروف و نهی از منکر یکی از واجبات بزرگ اسلام است و امر دین و نظام ملک و ملت به آن مستقیم می شود و اگر مردم دست از امر به معروف و نهی از منکر بردارند، فاسقان و فاجران را بر اعمال زشت و ناپسند که مرتکب می شوند تعزیر نکنند و به خود واگذارند. فساد به همه جا سرایت می کند و جامعه را فاسد می کند و در همه جا هرج و مرج می شود.
از نظر وی امر به معروف و نهی از منکر دو قسم است: واجب و مستحب. امر کردن به واجبات و نهی کردن از محرمات واجب و امر کردن به مستحبات و نهی کردن از مکروهات مستحب است.
شرایط امر به معروف و نهی از منکر از نظر محقق سبزواری عبارتند از:
1. شخص آمر و ناهی به معروف یا منکر بودن فعل، علم داشته باشد تا امر و نهی از او معقول باشد و بدی و نیکی فعل را از راه سند صحیح بداند.
2. امر به معروف و نهی از منکر تأثیر داشته باشد.
3. اصرار شخص عاصی بر فعل مورد نهی؛
پس هر گاه شخص بر آن فعل اصرار ننماید و نشانه پشیمانی آشکار شود نباید متعرض او شد.
4. امر به معروف و نهی از منکر بر جان و مال یا آبروی آمر و ناهی و یا دیگر مسلمانان ضرر نداشته باشد.
مراتب امر به معروف و نهی از منکر:
1. اظهار کراهت.
2. استفاده از زبان.
3. نفرت و هجرت و دوری و خشونت قولی و فعلی.
4. قهر و تأدیب و ضرب.
سبزواری معتقد است وظیفه عالمان دین در امر به معروف و نهی از منکر آن است که بر اساس تشخیص خود عمل کنند و نیازی به اجازه از سلطان ندارند. وظیفه سلطان است که عالمانی را که امر به معروف و نهی از منکر می کنند تقویت کند. وی می گوید:
اگر یکی از اهل علم و تقوا در مقام رفع منکری درآید، هر چند از قبل سلطان جهت این امر منصوب نباشد سلطان بر او انکار ننماید و تقویت طرف خصم نکند.
[47]
حقوق مردم بر حاکمان از منظر محقق سبزواری:
به نظر محقق سبزواری مردم بر حاکم خود حقوقی دارند که عبارتند از:
1. رعایت عدالت در حق مردم.
2. مهربانی به رعیت و زیردستان.
3. عدم تعجیل در عقوبت افراد.
4. احترام بزرگان.
5. ترحم به مردم ضعیف و ناتوان.
6. رفع فقر و محرومیت از مردم.
7. مردم به آسانی به او دسترسی داشته باشند.
8. مردم را یک دفعه به جنگ نفرستد.
9. دست ظالمان را از رعایا و زیردستان کوتاه کند.
10. بزرگداشت عالمان و فقیهان و دانشمندان.
11. عفو و گذشت در حق مردم.
12. بخشش به مردم.
[48]
عوامل زوال و بقای دولت از منظر محقق سبزواری[49]:
محقق سبزواری که در دوران صفویه می زیسته برای زوال و بقای دولت و مملکت عواملی را بر می شمارد.
عوامل زوال عبارتند از:
1. اقتصادی
الف: بخل و خست پادشاه؛ وقتی پادشاه بخل ورزد، طبع ها از او رمیده می شود و دوستی از دل ها می رود و لشکریان به طوع و رغبت جهت او کشش و جانفشانی نمی کنند.
ب: بخشش ها و خرج های بی جای پادشاه؛ اگر پادشاه راه اسراف و تبذیر پیش گیرد و درآمد به اندازه هزینه نباشد این مسأله سبب می شود که حقوق لشکریان به موقع پرداخت نگردد و باعث شورش سپاه شود که این امر به زوال منتهی می شود و هرگاه در خزانه مالی نباشد و دشمن قوی به مملکت شاه حمله کند پس بر پادشاه لازم است که خرج خود را کم کرده و بذل بی جا نکند و در آبادانی مملکت بکوشد.
2. سیاسی، اجتماعی و اخلاقی
الف. خرابی مملکت و بی سرانجامی و تفرق رعیت.
ب. اعظم اسباب زوال مملکت، خصومت و عداوت و منازعه میان امرا و نزدیکان پادشاه است.
ج. ظلم شاه باعث خرابی مملکت می شود و خرابی مملکت باعث پراکندگی رعیت می گردد و چون ملک و رعیت خراب شود خزانه و لشکر نیز خراب می شود که در این صورت کشور در معرض تهاجم دشمنان قاهر و استیلای آنان خواهد بود.
د. ظلم عمال دولت.
هـ. تند خویی پادشاه با خواص سبب تنفر خواص از پادشاه می شود و در نتیجه ممکن است که تصمیم به قتل پادشاه بگیرند.
و. پادشاه اعمال خیر خویش را در جهت بدی تغییر دهد یا خیرات خود را قطع کند.
ز. بسیاری اشتغال پادشاه به شراب و لهو و لذات و غفلت از امور ملک.
3. دینی
الف. ترک شکر نعمت الاهی.
ب. غرور و خود بینی باعث فراموشی قدرت اصلی یعنی خدا می شود و همچنین سبب دست کم گرفتن دشمن و در نتیجه شکست می شود.
ج. پادشاه در فسق و معصیت جری باشد و متابعت احکام الهی نکند و علم طغیان و عصیان برافرازد.
4. اداری
واگذاری کارها به کسانی که اهل آن کار نباشند، اعم از این که ظالم، غیر متخصص یا غیر امین باشند.
5. نظامی
یکی دیگر از عوامل زوال دولت بی سرانجامی و کمی لشکر است که از مقدار نیاز کمتر باشند. یا آن چه باشند، بی سرانجام باشند و مقرری به آن ها نرسد و یا هزینه های ایشان و حقوق ایشان کفایت نکند و یا پادشاه به امور لشکر بی اعتنا باشد و ... و سپاهیان از ورزش سپاهیگری بیفتند و به شغل های دیگر بپردازند.
اسباب دوام و بقای دولت:
1. ضرورت وجود نیروی نظامی قوی.
2. توسعه تجارت در داخل و خارج.
3. کاستن پادشاه و هیأت حاکمه از اوقات فراغت و التذاذ.
4. داشتن سیستم اطلاعاتی قوی و حفاظت از اسرار.
5. ضرورت مشورت در امور.
6. داشتن دیپلماسی قوی.
7. وجود امر به معروف و نهی از منکر.
8. پادشاهانی که به صفت عدل آراسته بودند، ایام دولت ایشان ممتد بوده است.
عروج ملکوتی:
محقق سبزواری پس از عمری تلاش علمی و مجاهدت در راه تحقق مذهب تشیع، در هشتم ربیع الاول سال (1090 هـ . ق) در سن هفتار و سه سالگی دیده از جهان فروبست و به جوار حق تعالی شتافت. پیکر این عالم بزرگوار از اصفان به مشهد مقدس انتقال داده و در آن جا تشییع و در مدرسه میرزا جعفر در جوار ثامن الحجج امام رضا ـ علیه السلام ـ در سردابی که محاذی قبر شیخ حر عاملی بود به خاک سپرده شد.
«شد شریعت بی سر و افتاد از پا اجتهاد»
که مجموعه اعداد کلمه «شریعت» بدون حرف شین و مجموع اعداد کلمه «اجتهاد» بدون حرف دال تارخی وفات محقق سبزواری یعنی سال (1090 هـ . ق) است.
[50]


[1]. پیام حوزه، ش27، ص 119؛ روضات الجنات، ج2، ص 68؛ ریحانه الادب، ج5، ص 242.
[2]. ریشه و جلوه های تشیع و حوزه علمیه اصفهان، ج1، ص 451.
[3]. مقدمه ای بر فقه شیعه، ص 242.
[4]. همان، ص 241.
[5]. همان، ص 243.
[6]. روضات الجنات، ج2، ص 69.
[7]. مقدمه ای بر فقه شیعه، ص 244 و 243.
[8]. الذریعه، ج16، ص 280.
[9]. همان، ج11، ص 213.
[10]. روضات الجنات، ج2، ص 69؛ ریاض العلما، ج5، ص 45؛ صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج1، رسول جعفریان، ص 308.
[11]. الذریعه، ج22، ص 256.
[12]. ریاض العلما، ج5، ص 45.
[13]. الذریعه، ج16، ص 54.
[14]. همان، ج22، ص 105.
[15]. روضات الجنات، ج2، ص 69.
[16]. أمل الآمل، ج2، ص 250؛ ریاض العلما، ج5، ص 45.
[17]. مفاخر اسلام، ج8، ص 281.
[18]. هر بیت شامل یک سطر و پنجاه حرف است.
[19]. الذریعه، ج16، ص 110؛ ریحانه الادب، ج5، ص 244.
[20]. همان، ج5، ص 244.
[21]. الذریعه، ج21، ص 308؛ اندیشه سیاسی محقق سبزواری، نجف لک زایی، ص 61.
[22]. ریحانه الادب، ج5، ص 244؛ اندیشه سیاسی محقق سبزواری، ص 62.
[23]. طبقات اعلام الشیعه، ج5، ص 72.
[24]. الذریعه، ج13، ص 190.
[25]. اندیشه سیاسی محقق سبزواری، ص 63.
[26]. ریحانه الادب، ج5، ص 244؛ روضات الجنات، ج2، ص 69.
[27]. الذریعه، ج10، ص 198.
[28]. همان، ج 13، ص 153.
[29]. روضات الجنات، ج2، ص 69؛ فوائد الرضویه، ص 426؛ ریحانه الادب، ج5، ص 242.
[30]. وقایع السنین و الاعوام، ص 502 و 534؛ صفویه از ظهور تا زوال، رسول جعفریان، ص 389.
[31]. طبقات اعلام الشیعه، ج5، ص 71؛ روضات الجنات، ج2، ص 69.
[32]. مفاخر اسلام، ج8، ص 395.
[33]. طبقات اعلام الشیعه، ج5، ص 72.
[34]. مفاخر اسلام، ج8، ص 395.
[35]. طبقات اعلام الشیعه، ج5، ص 28.
[36]. همان.
[37]. أمل الآملی، ج2، ص 250.
[38]. جامع الرواه، ج2، ص 79.
[39]. روضه الانوار عباسی، محقق سبزواری، قم، بوستان کتاب، 1381، ص 120.
[40]. اندیشه سیاسی محقق سبزواری، ص 72.
[41]. همان، ص 213.
[42]. همان، ص 242.
[43]. همان، ص 259.
[44]. همان، ص 267.
[45]. همان، ص 106.
[46]. همان، ص 571 - 563.
[47]. همان، ص 452 ـ 433.
[48]. اندیشه سیاسی محقق سبزواری، ص 252.
[49]. اندیشه سیاسی محقق سبزواری، صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست، ج1، ص 150.
[50]. روضات الجنات، ج2، ص 70؛ ریحانه الادب، ج5، ص 244؛ فوائد الرضویه؛ ص 426.

 

مسیب كیانی - تلخیص از كتاب گلشن ابرار، ج 5، ص 126





صفحات جانبی
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی