تبلیغات
طراحی سایت | طراحی حرفه ای وب سایت | سایت ساز - فتال نیشابوری
 
طراحی سایت | طراحی حرفه ای وب سایت | سایت ساز
اول سلام بعدا جواب
درباره وبلاگ


طراحی سایت | طراحی حرفه ای وب سایت | سایت ساز
مرکز حرفه ای گرافیک و طراحی وب - گرافیک دانلود

مدیر وبلاگ : طراحی وب سایت ساز

فتــال نیـشابـوری

 

ولادت :
شیخ بزرگوار، شهید سعید، ابو علی، محمد بن حسن بن علی بن احمد بن علی واعظ مبارز، محدث و حافظ احادیث بسیار بوده است. [1]
وی در نیشابور به دنیا آمده و دارای عمر طولانی بوده است؛ اما تاریخ ولادت او معلوم نیست.
نام پدر او حسن و از استادان فتال بوده است. ریشه این اختلاف از این جهت است که گاهی او را به پدرش و گاهی به جدش، احمد و گاهی به پدر پدر بزرگش نسبت داده اند، که همگی از بزرگان علم و ادب بوده اند. و البته این جور نسبت، امری شایع بود. مثل سید بن طاووس و ابن شهرآشوب، که منسوب به پدر بزرگ خود هستند. بعضی گمان کرده اند که محمد بن حسن و محمد بن احمد یا محمد بن علی چند نفرند. [2]
از جمله القاب نیشابوری، ابن الفارسی و فتال و کنیه او ابوعلی و ابوجعفر است.
از لقب «ابن الفارسی» معلوم می شود که او از نژاد ایرانی است.      
 فتال یکی از اسم های بلبل است و علت ملقب شدن او به فتال به خاطر خوش صوتی و لطافت زبانی است که در منبر داشته و از نطق بالایی برخوردار بوده است. [3]
تخصص : 
فتال نیشابوری در امر خطابه و وعظ و منبر سرآمد بوده و خطابه از جمله تخصص های او به شمار می آید، ضمن این که در خیلی از کتاب ها از او به عنوان متکلمی بزرگ و فقیه نام برده شده است. [4] از خیلی از کتاب های تحقیق و چیزی مهم به دست نیامده.
تحصیلات :
همان طور که گفته شد، متأسفانه کمتر در این موارد بحث شده است. اما آن چه مسلم است، وی در محضر بزرگان شرکت می کرده و از تحصیلات عالیه ای برخوردار بوده و حتی خود محضر درس داشته و شاگردانی تربیت کرده است. وی از دوران کودکی در محضر پدرش درس می خوانده و از برخی کتابها استفاده می شود که فقیه بوده است؛ پس حتما به درجه اجتهاد رسیده و در بحث کلامی هم انسانی خبره بوده است.
استادان :
از جمله استادان شیخ فتال نیشابوری که در کتاب های تراجم نامشان آمده عبارتند از:
1. شیخ حسن بن علی بن احمد،
2. شیخ طوسی.
3. سید مرتضی.
مشایخ
1. سید مرتضی؛[5]
2. شیخ طوسی.
3. شیخ حسن بن علی.
4. عبدالجبار بن عبدالله.
شاگردان :
1. علی بن الحسن بن عبدالله النیشابوری،
2. محمد بن علی بن شهر آشوب ساروی مازندرانی. [6]
تألیفات :
فتال نیشابوری صاحب دو کتاب به نام «روضه الواعظین و تبصره المتعظین» و کتاب «التنویر فی معانی التفسیر» است. روضه الواعظین یکی از کتابهای معروف شیعه است و مؤلف، آن را در ایام جوانی به رشته تحریر درآورده است. فتال می گوید:
در ایام جوانی مجالس وعظ و موعظه زیاد برایم اتفاق می افتاد که مردم در آن مجالس از من، از اصول و فروع دین سوال می کردند و من جواب می دادم، از من موعظه طلب می کردند و از آداب سوال می نمودند و من برای جوابگویی، به کتابهای اصحاب مراجع می کردم. کتابی جامع که مشتمل بر این مطالب باشد نیافتم پس به کتابهای مختلف رجوع کردم و مطالب زیادی را برداشت نمودم. به فکرم رسید همه این ها را جمع کنم که مشتمل باشد بر بعض کلمات خداوند و اخبار ائمه معصومین ـ علیهم السلام ـ را ذکر کردم و نام کتاب را روضه الواعظین و تبصره المتعظین نامیدم که در جمع آوری آن خیلی زحمت کشیدم و خیلی هم خسته شدم.
اسناد احادیث را حذف کردم؛ زیرا احادیث مشهور است، لذا نیازی ندیدم که سند ها را ذکر کنم.
این کتاب مکرر در ایران چاپ شده و از منابع علامه مجلسی در تألیف «بحارالانوار» است که علامت اختصاری آن «روضه» است. در این کتاب 96 مجلس و در بعضی چاپ ها 105 مجلس آمده است. سه مجلس اول درباره ماهیت عقل و فضل آن و معرفت خداوند است، چند مجلس درباره نبوت و معجزات پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله وسلم ـ و مجلس 7 تا 11 درباره حضرت امیر المومنین ـ علیه السلام ـ است. مجلس دوازدهم درباره شرح حال حضرت ابوطالب ـ علیه السلام ـ و همسرش فاطمه بنت اسد ـ علیها السلام ـ است. مجالس سیزده و چهارده شرح حال حضرت زهرا ـ علیها السلام ـ است، در مجلس 17 تا 31 شرح حال و فضائل اهل بیت عصمت و طهارت ـ علیهم السلام ـ ذکر شده و در بقیه مجالس به امور اخلاقی و فروعات دین پرداخته شده است.
همه منابعی که در تألیف روضه الواعظین از آن ها استفاده شده در این کتاب از آن ها نام برده شده، با این که چنین کاری معمول نبوده است. مصادر مهم مورد استفاده در تألیف این کتاب عبارتند از: کافی مرحوم کلینی، امالی شیخ طوسی، امالی و خصال شیخ صدوق، کتاب الاقتصاد شیخ طوسی و امالی و ارشاد مرحوم مفید. [7]
ویژگی های اخلاقی :
از جمله ویژگی های اخلاقی فتال نیشابوری می توان به ساده زیستی، تواضع و صمیمیت او با مردم اشاره کرد؛ به طوری که مردم خیلی او را دوست داشتند و مورد اعتماد آن ها بود، با مردم خیلی ساده نشست و برخاست می کرد و به مشکلات آنان در حد توان رسیدگی می نمود من جمله در امور دینی مردم فعال بود و تلاش فوق العاده ای از خود نشان می داد. وی از زندگی ساده ای برخوردار بود و مورد قبول مردم واقع شد. مواعظ او برای مردم از کلام خدا و از گفتار و احادیث ائمه معصوم ـ علیهم السلام ـ اقتباس می شد.
عالم میدان علم و عمل بود، کان خطیباً واعظاً باقواله و افعاله. [8]
از دیدگاه عالمان :
عالمان بزرگ درباره شیخ فتال نیشابوری گفته اند: متکلم جلیل القدر، واعظ فقیه، زاهد و پرهیزکاری است که از تواضع بالایی برخوردار بود و مورد وثوق همه علما است و از بزرگان علمای شیعه و عالمان شهید به شمار می آید. [9]
اوضاع سیاسی، اجتماعی قرن 5 و 6 :
چهره واقعی بنی عباس که ابتدا با شعار حمایت از اهل بیت ـ علیهم السلام ـ و مخصوصاً امام رضا ـ علیه السلام ـ به قدرت دست یافته بودند آشکار شد و آنان دست به کشتار بزرگان شیعیان علی ـ علیه السلام ـ و سادات،؛ اعم از زیدیه و سادات حسنی و اسماعیلیه و واقفیه و اثنی عشریه زدند. بعد از آن هرگاه قبائلی چون آل بویه و نظائر ایشان به قدرت می رسیدند وضع شیعیان بهتر می شد و اجتماعاتی تشکیل می شد و حتی در مقابل حکومت موضع می گرفتند و قیام هایی از نایحه علویان و فاطمیان و خاندان های ایرانی رخ می داد. عباسیان برای نجات خود ترکان را تقویت کردند و نخست غزنویان و سپس سلجوقیان را ترجیح دادند. در دوره سلجوقیان، دو مذهب حنفی، که مذهب پادشاهان و مذهب شافعی، که مذهب خاندان نظام الملک طوسی بود، بر دیگر مذاهب ایرانی چیره بود. آنان هم نسبت به هم تعصب داشتند و خشونت درباره عالمان مذاهب بسیار بالا بود و این دوره دوره عجیبی به شمار می رفت، زیرا تعصبات فراوانی بین مذاهب بوده است. عالمانی هم بودند که در دفاع از شیعه، کتاب و مطلب می نوشتند، از جمله کتاب «النقض» به قلم عبد الجلیل قزوینی که در پاسخ کتاب «بعض فضایح الروافض» نوشته شده و همچنین کتاب روضه الواعظین فتال نیشابوری[10] در این دوره حملات فراوانی بر علیه شیعه نه تنها در ایران بلکه در بسیاری از ممالک شیعه نشین خصوصاً در کشور عراق و خراسان جریان داشت. دانشوارن بزرگوار هم به هر نحو؛ اعم از مباحثه، مقالات و سخنرانی ها به مبارزه برخاسته ولی چون در حکومت پایگاهی نداشتند در تنگنا قرار گرفته و عده فراوانی از آن ها به خاطر دفاع از تشیع علوی به شهادت رسیدند. از جمله همین شهدا، مرحوم شیخ فتال است که در نیشابور، در جلسات کوچک با مردم و مخصوصاً در سخنرانی ها، در مقابل دشمنان مذهب شیعه ایستادگی فراوان کرد و حتی در کتاب تفسیر خود و کتاب روضه الواعظین به دفاع از شیعه برخاست و در نهایت در همین راه به شهادت رسید.
نحوه شهادت :
درباره شهادت شیخ فتال و سبب شهادت او چیزی ذکر نشده است؛ اما روشن است که قاتل او ابوالمحاسن عبدالرزاق شهاب الاسلام رئیس نیشابور است. عبدالرزاق که پسر برادر خواجه نظام الملک طوسی و یا برادر اوست، در ایام جوانی از دوستان ائمه و عالمان و روحانیت بود و به تحقیق در احکام شرع و احادیث نبوی مشغول بوده و جواب اشکالاتی را که درباره دین می شد پاسخ می داده است. وی صاحب محراب و محضر درس و مورد اعتماد بوده تا این که سلطان سنجر سلجوقی او را از محراب و مدرسه به وزارت می کشاند و او را وزیر خود قرار می دهد و امور شهر را به دست او می سپارد. وی که انسانی متواضع و متدین بود کم کم در، دربار حکومت تبدیل به انسانی فاسد و دارای صفات زشت چون: بخل و شرب خمر می شود؛ تا جایی که خود سلطان سنجر سلجوقی، در مرو، به وزیر، معین الدین ابی نصر احمد کاشی می گوید، تمام صفات پست را در او می بینم و این همه بدی از چنین شخصی که از اصحاب درس و تقوا و علم است سزاوار نیست؛ اما نکته مهم این است که عبدالرزاق از سال 513 تا 515 حاکم و رئیس نیشابور بود، در حالی که فتال در سال 508 به شهادت رسیده پس در زمان ریاست عبدالرزاق نبوده است؛ الا این که گفته شود: عبدالرزاق در زمانی که صاحب محراب و درس بوده فتوا به قتل او داده است و این قبل از ایام وزارت اوست.
اما در بعض عبارات آمده است: قتله و هو رئیس النیشابور. [11] سبب قتل او معلوم نیست، در برخی از کتاب های تاریخی گفته شده که شیعه بودن او سبب قتل و شهات او بوده، ظاهراً تبلیغ تشیع و پافشاری بر آن موجب شهادت او شده است.[12]
پیکرش در قبرستانی به نام «خیرق» در نیشابور مدفون است. [13] گفته شده، نام قبرستان «حیره» است و قبر فتال در جلوی آن گورستان واقع شده است. گورستان حیره در شمال تلاجرد علیا و در جنوب گورستان سرد میدان قرار داشته که نام آوران و بزرگ مردانی در آن جا به خاک سپرده شده اند، که برخی از آنان عبارتند از: سعید بن سلام، ابو عثمان المغزی، عبدالله فرزند منازل، امام اسحاق فرزند حنظل. [14] ظاهرا از این گورستان هیچ اثری نیست.


[1]. سفینه البحار، ج7، ص 23.
[2]. الذریعه، ج11، ص 305، چاپ اسماعیلیان، قم، سال 1408 هـ . ق؛ اعیان الشیعه، ج8، ص 391؛ معالم العلماء، ص 116.
[3]. همان، ریاض العلما، ج5، ص 75، چاپ خیام، قم، 1401 هـ . ق؛ ریحانه الادب، ج4، ص 291، چاپ خانه شفق تبریز.
[4]. تمام منابع قبلی.
[5]. از سید مرتضی به واسطه پدرش روایت نقل می کند.
[6]. دائره المعارف بزرگ اسلامی، ج4، ص 90، مقدمه کتاب روضه الواعظین.
[7]. مقدمه روضه الواعظین.
[8]. شهداء الفضیله، علامه عبدالحسین امینی، ص 38، چاپ 1320 هـ . ق.
[9]. الذریعه، ج4، ص 297، ریحانه الادب، ج4، ص 291؛ اعیان الشیعه، ج6، ص 292.
[10]. تاریخ سلسله سلجوقی، ترجمه آقای محمد حسین جلیل، ص 16، تاریخ بیهقی، ص 232، چاپ 1356 هـ . ش، مشهد، دکتر علی اکبر فیاضی.
[11]. فوائد الرضویه، ص 469؛ روضات الجنات، ج6، ص 259؛ معالم العلماء، ص 116، منشورات مطبعه الحیدریه، نجف 1380 هـ . ق.
[12]. مستدرکات اعیان الشیعه، ج2، ص 246؛ فوائد الرضویه، ص 469، چاپ مرکزی تهران؛ ریاض العلماء، ج5، ص 75، چاپ خیام، قم، 1401 هـ . ق.
[13]. مقدمه روضه الواعظین.
[14]. نیشابور شهر فیروزه، ص 264، انتشارات رامینه، چاپ مهشید، سال 1357 هـ . ش.

 

سید حسن سیدی - تلخیص از كتاب گلشن ابرار، ج 5، ص 55





صفحات جانبی
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی